به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «خبر نیمروز»، تالاب هامون که در شمال استان سیستان و بلوچستان و در همجواری شهرستان نیمروز قرار دارد، روزگاری شریان حیاتی زندگی، کشاورزی، دامداری و صیادی منطقه به شمار میرفت، اما امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید قرار گرفته است.هامون تنها یک تالاب نیست؛ بلکه مجموعهای از سه تالاب به نامهای هامون پوزک، هامون صابری و هامون هیرمند است که وابستگی مستقیمی به رودخانه هیرمند دارد. هرگونه کاهش یا قطع جریان آب این رودخانه، بهطور مستقیم حیات تالاب را تحت تأثیر قرار میدهد. در سالهای اخیر، کاهش بارندگی، تداوم خشکسالی و مشکلات مرتبط با تأمین حقابه از کشور افغانستان، باعث شده است که بخشهای وسیعی از هامون خشک شود و به کانون گردوغبار تبدیل گردد.
خشک شدن تالاب هامون تنها یک بحران محیطزیستی نیست؛ بلکه پیامدهای گسترده اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی به همراه داشته است. با خشک شدن تالاب، بسیاری از گونههای گیاهی و جانوری منطقه از بین رفته یا مهاجرت کردهاند. پرندگانی که زمانی هامون را بهعنوان یکی از مهمترین زیستگاههای خود انتخاب میکردند، امروز دیگر کمتر به این منطقه بازمیگردند.
از سوی دیگر، معیشت هزاران خانوار ساکن در نیمروز و مناطق اطراف که به کشاورزی، دامداری و صیادی وابسته بودند، بهشدت آسیب دیده است. بیکاری، مهاجرت اجباری، افزایش فقر و بروز مشکلات اجتماعی از جمله پیامدهای مستقیم این وضعیت است. همچنین بستر خشک تالاب به منبع تولید ریزگردها تبدیل شده و سلامت مردم منطقه را تهدید میکند.
در سالهای اخیر، اقداماتی در سطح ملی و استانی برای احیای تالاب هامون انجام شده است؛ از جمله پیگیری دیپلماتیک برای تأمین حقابه، لایروبی مسیرهای آبی، مدیریت منابع آب و اجرای طرحهای معیشت جایگزین. با این حال، مسئولان محلی معتقدند این اقدامات کافی نبوده و نیازمند تداوم، انسجام و حمایت جدیتر هستند.
تالاب هامون قلب تپنده سیستان است و هرگونه بیتوجهی به آن، تبعات سنگینی برای منطقه خواهد داشت. در سالهای اخیر، پیگیریهای متعددی در سطح استان و کشور برای تأمین حقابه انجام شده، اما واقعیت این است که بدون ورود پایدار آب به تالاب، هیچ طرح احیایی به نتیجه نخواهد رسید.
احیای هامون فقط وظیفه یک دستگاه نیست. این موضوع نیازمند همکاری وزارت نیرو، سازمان محیط زیست، دستگاه دیپلماسی و همچنین مشارکت مردم محلی است.
نقش محیط زیست و ضرورت نگاه علمی
تالاب هامون امروز در شرایط بسیار شکنندهای قرار دارد. هرچند در برخی سالها با ورود مقطعی آب، بخشی از تالاب جان میگیرد، اما این کافی نیست و پایداری ندارد. تالاب نیازمند حقابه زیستمحیطی مشخص و دائمی است.
با وجود تمام مشکلات، تالاب هامون همچنان برای مردم سیستان و بهویژه شهرستان نیمروز، نمادی از هویت، تاریخ و امید است. هر بار که آب به بستر خشک تالاب بازمیگردد، زندگی دوباره در منطقه جریان مییابد و امید به آیندهای بهتر زنده میشود.
کارشناسان معتقدند اگر تأمین حقابه تالاب بهصورت پایدار انجام شود و برنامههای احیایی با جدیت دنبال گردد، هامون میتواند بار دیگر نقش حیاتی خود را در توسعه پایدار منطقه ایفا کند. در غیر این صورت، ادامه روند کنونی میتواند به بحرانی عمیقتر و غیرقابل بازگشت منجر شود.
تالاب هامون امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه، عزم ملی و همکاری منطقهای است؛ چراکه نجات هامون، نجات زندگی در نیمروز و سراسر سیستان است.
نجات تالاب هامون، تضمین آینده و معیشت مردم
فرهاد شهرکی نماینده مردم سیستان در مجلس شورای اسلامی، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «خبر نیمروز»، بیان کرد: تا زمانی که تالاب هامون بیآب باشد و میزان ریزگردها از ۱۲۰ روز به ۲۰۰ روز افزایش یافته، هر برنامهای برای توسعه سیستان از جمله طرحهای صنعتی، تجاری یا معدنی نتیجه مطلوب نخواهد داشت.
وی خاطرنشان کرد: متأسفانه برای چند سال پیاپی سیستان آلودهترین نقطه جهان بهشمار رفته، زیرا خشک شدن تالاب هامون این منطقه را به یکی از منابع اصلی ریزگردها تبدیل کرده است. وجود بادهای فصلی نیز سبب پراکندگی این ریزگردها میشود، تا جایی که ادامه حیات انواع جانداران در سیستان را با تهدید جدی مواجه کرده است.
شهرکی عنوان کرد: متأسفانه در این منطقه بارها شاهد وزش باد با سرعتی بالاتر از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت بودهایم که گرد و غبار برخاسته از خشکی دریاچه هامون را بهتمامی منطقه انتقال داده است.
نماینده سیستان در مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: در صورتی که آب مورد نیاز سیستان تأمین و تالاب هامون احیا شود، مردم این منطقه خواسته دیگری از دولت مرکزی نخواهند داشت.
.jpg)
هامون نیازمند توجه ملی
هادی میرشکاری کارشناس سیاسی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «خبر نیمروز» بیان کرد: تالاب هامون نهتنها یک سرمایه زیستمحیطی، بلکه یک مؤلفه راهبردی در ثبات اجتماعی و اقتصادی شهرستان نیمروز است. خشکیدگیهای مکرر تالاب، پیامدهایی فراتر از محیطزیست دارد و مستقیماً بر معیشت مردم، امنیت مرزی و پایداری سکونت در منطقه اثر میگذارد.
وی با اشاره به ابعاد ملی و فراملی افزود: مسئله تالاب هامون نیازمند دیپلماسی فعال آب و پیگیریهای مستمر در سطح ملی است. همکاریهای منطقهای و استفاده از ظرفیتهای حقوقی بینالمللی میتواند در احیای حقابه تالاب نقش تعیینکنندهای ایفا کند و نباید این موضوع صرفاً به اقدامات مقطعی محدود شود.
میرشکاری تأکید کرد: بیتوجهی به تالاب هامون میتواند زمینهساز تشدید مهاجرت، بیکاری و آسیبهای اجتماعی در نیمروز شود. احیای هامون، علاوه بر کاهش ریزگردها، به رونق کشاورزی، دامداری و تقویت اقتصاد محلی کمک میکند و اعتماد عمومی را نسبت به کارآمدی سیاستگذاریها افزایش میدهد.
وی خاطرنشان کرد: مدیریت پایدار تالاب هامون مستلزم همافزایی میان دولت، نهادهای محلی و مشارکت فعال مردم است. اگر نگاه توسعهمحور و بلندمدت بر تصمیمگیریها حاکم شود، تالاب هامون میتواند بار دیگر به نماد حیات، امنیت و امید در شهرستان نیمروز تبدیل شود.
تالاب هامون نهتنها یک میراث طبیعی است، بلکه ستون اصلی معیشت، امنیت و هویت مردم سیستان به شمار میرود. خشکی مداوم آن پیامدهای زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی گستردهای ایجاد کرده و زندگی هزاران خانوار را با تهدید مواجه ساخته است.
احیای هامون تنها با تأمین حقابه پایدار، مدیریت علمی منابع آب و همکاری دولت، نهادهای محلی و مردم امکانپذیر است. نجات این تالاب، نجات زندگی، معیشت و آینده سیستان است و هرگونه تأخیر یا بیتوجهی به آن میتواند به بحران غیرقابل بازگشت منجر شود.
انتهای خبر/
