به گزارش پایگاه خبری تحلیلی « خبر نیمروزز», بسیاری از اوقات، واژگان امر به معروف و نهی از منکر در ذهنِ عامه به شکلی از مداخله یا بازخواست تقلیل یافته است؛ گویی قرار است کسی بایستد و انگشتِ اتهام به سوی دیگری بگیرد. اما اگر به ریشه‌های فلسفی و تربیتیِ این مفهوم بنگریم، درخواهیم یافت که هسته‌ی مرکزیِ آن «حکمت» و «رحمت» است. امر به معروف، یعنی کشفِ زیبایی‌هایِ پنهان وجود انسان و یادآوریِ آن‌ها. نهی از منکر نیز، در معنای اصیلش، همچون دستِ دوستی است که در لحظه‌ی لغزش دیگری، بازوی او را می‌گیرد تا از پرتگاهِ سقوط برهد.

این فریضه، دعوت به خوبی‌هاست فراخوانیِ عمومی برای زیستن در فضایی که در آن، عدالت، راستگویی، امانت‌داری و اخلاق، نه در شعار، که در لایه‌های زیستِ روزمره جاری باشد. این حرکتِ اجتماعی، تلاشی است برای زدودنِ زنگار از آینه‌ی جانِ جامعه؛ آینه‌ای که اگر با غبارِ بی‌تفاوتی پوشیده شود، زشتی‌ها را عادی جلوه می‌دهد و زیبایی‌ها را در انزوا قرار می‌دهد.

هنر دلسوزی؛ ظرافت‌های یک مسئولیت اجتماعی
بزرگترین چالش در مسیرِ امر به معروف، نحوه‌ی اجراست. امر به معروف، هنر متقاعدسازی است، نه هنرِ تحمیل. اگر پزشک، دارویِ شفابخش را با خشم و خشونت به بیمار بدهد، بیمار آن را پس خواهد زد؛ حتی اگر آن دارو، نوش‌دارویِ حیات باشد. در فضای اجتماعی نیز همین‌گونه است. شرطِ نخستینِ این فریضه، دلسوزی است. کسی می‌تواند دیگری را به نیکی بخواند که پیش از آن، ثابت کرده باشد او را دوست دارد و خیر او را می‌خواهد. جامعه‌ی پویا، جامعه‌ای است که در آن ناظرانِ درونی فعال‌اند. وقتی یک هنرمند، یک معلم، یک کارمند و یک کاسب، خود را نسبت به محیطِ پیرامونش مسئول بداند، فضای جامعه به فضایی امن و سرشار از کرامت تبدیل می‌شود. این یعنی در یک محیط کاری یا زندگی شهری، اگر دیدیم حقی ضایع می‌شود، اگر شاهدِ بی‌عدالتی هستیم، اگر رفتارِ ناصوابی در حالِ ریشه‌دواندن است، سکوت نکنیم. نه از سرِ خودخواهی، بلکه از سر دردی که برای رشد جمعی داریم.

ریشه‌های تاریخی؛ درس‌های عاشورایی
نمی‌توان از امر به معروف سخن گفت و از حماسه‌ی عاشورا یاد نکرد. امام حسین(ع) نماد این فریضه در اعلایِ درجه‌ی آن است. قیامِ کربلا، فراتر از یک واقعه‌ی تاریخی، یک موضع‌گیری اخلاقی بود. امام حسین(ع) دید که ارزش‌های انسانی در حالِ مسخ شدن‌ هستند و حقیقت در میانِ هیاهویِ قدرت‌طلبان دفن شده است. ایشان سکوت را جایز ندانست و با تمامِ وجود، حتی به قیمتِ جان، پرچم اصلاح را برافراشت.

درسِ بزرگِ این واقعه برای امروزِ ما این است: صلاح‌گری هزینه‌ دارد. امر به معروف، مسیری گل‌گون نیست؛ راهی است که در آن باید از ملامتِ ملامت‌گران نهراسید و با صبر و استقامت، به هدفِ نهایی که همان خیرِ عمومی است، اندیشید. این نگاه، به ما می‌آموزد که بی‌تفاوتی، گناهِ نابخشودنی دوران ماست.

امر به معروف در دنیایِ مدرن؛ چالش‌ها و فرصت‌ها
در عصرِ تکنولوژی و شبکه‌های اجتماعی، نوعِ نیکی‌ها و منکرها تغییر کرده است. شاید امروز، منکر فقط در رفتارهای ظاهری خلاصه نشود. ترویجِ دروغ در فضای مجازی، نشرِ شایعات، هتکِ حرمتِ افراد، ناامید کردنِ مردم از آینده و یا سکوت در برابر فساد سیستمی، منکرهایی هستند که گاه از منکرهای سنتی، تخریب بیشتری دارند. در مقابل، معروف نیز گسترش یافته است.

معروف یعنی تولیدِ علم، حمایت از کالایِ داخلی، مهربانی با محیط زیست، تلاش برای رفاهِ دیگران و تقویتِ وحدتِ ملی. فریضه‌ی امر به معروفِ امروز، دعوت به خلاقیت و تلاشِ جمعی است. ما نیازمندِ مصلحانی هستیم که با زبانِ هنر، با ابزارهایِ تکنولوژی و با منطقِ روز، جامعه را به سمتِ خیر سوق دهند.

جامعه‌شناسیِِ اصلاح؛ همدلی به‌جای تقابل
جامعه‌ای که در آن امر به معروف و نهی از منکر به درستی تبیین شود، جامعه‌ای است که در آن اعتماد اجتماعی به اوج می‌رسد. وقتی مردم بدانند که یکدیگر را رها نکرده‌اند، احساسِ امنیتِ روانی می‌کنند. این فریضه، سدی در برابرِ فردگرایی افراطی است. فردگرایی، انسان را به جزیره‌ای تنها تبدیل می‌کند که در آن، رنجِ دیگری برایش بی‌معناست. اما مسئولیتِ اجتماعی، انسان‌ها را به هم پیوند می‌دهد و دیواره‌هایِ این جزایر تنها را فرو می‌ریزد.

نهی از منکر واقعی، یعنی بذر امید کاشتن. یعنی به کسی که در حال اشتباه است، بفهمانیم که او ارزشمندتر از این خطاست. نگاهِ تحقیرآمیز، منکرِ بزرگتری است. اصلاح‌گرِ واقعی، کسی است که در نگاهش، احترام به کرامتِ انسانی موج می‌زند. او به جایِ تخریبِ شخصیت، به دنبالِ اصلاحِ رفتار است. این همان تفاوتی است که یک جامعه‌ی اخلاق‌مدار را از یک جامعه‌ی پلیسی متمایز می‌کند.

دعوت به یک بیداریِ عمومی
امر به معروف و نهی از منکر، پروژه‌ای تمام‌نشدنی است. این فریضه، همچون آبی است که باید هر روز به پایِ نهالِ ارزش‌ها ریخت. اگر این جریان متوقف شود، روحِ جامعه دچارِ خشکسالی می‌شود. معروف، همه‌ی آن چیزهایی است که حال شهر را خوب می‌کند، امید را زنده نگه می‌دارد و پیوند بین قلب‌ها را محکم‌تر می‌کند. دعوت به نیکی، پیش از آنکه دیگران را خطاب قرار دهد، خود ما را مخاطب قرار می‌دهد. برای اینکه بتوانیم کسی را به نیکی بخوانیم، باید خود در مسیرِ نیکی گام برداریم. این فریضه، آینه‌ای است که پیش از همه، عیوب خودمان را به ما نشان می‌دهد و ما را به خودسازی وامی‌دارد. جامعه‌ای که در آن، تک‌تک افراد، مسئولیت اخلاقی خویش را بشناسند و با شفقت به فکرِ اصلاحِ هم باشند، نه تنها از گزند آسیب‌های اجتماعی در امان می‌ماند، بلکه به مدینه‌ای تبدیل می‌شود که در آن عدالت و مهربانی، خورشیدِ تابانِ روابطِ انسانی است. این، آرزویِ مشترکِ همه‌ی ماست؛ آرزوی شهری که در آن، نیکی‌ها برویند و بدی‌ها، در سایه‌ی مهر و نظارت عمومی، مجال رشد نیابند.

جلوه‌ای از بیداری اجتماعی در برابر کژی‌ها حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی اشرفیان‌ امام جمعه نیمروز‌ در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «خبر نیمروز», بیان کرد: ماه محرم بهترین ظرفیت و فرصت برای تبلیغ، تبیین و احیای معارف دینی است. این ماه، ماه بزرگداشت نهضت حسینی است؛ ماهی که باید در آن تدبر کنیم که چرا امام حسین (علیه‌السلام) قیام کردند و چه هدف بزرگ و مهمی داشتند که برای آن چنین هزینه عظیمی پرداختند. وی افزود: هدف اصلی قیام امام حسین (ع) نه صرفاً تشکیل حکومت بود و نه صرفاً شهادت‌طلبی؛ بلکه انجام یک فریضه بزرگ و فراموش‌شده، یعنی امر به معروف و نهی از منکر بود. این فریضه در آن زمان به معنای اصلاح بنیادین امت اسلامی در شرایطی بود که انحرافات، اصل اسلام را تهدید می‌کرد. در برابر این معروف بزرگ، منکری عظیم قرار داشت؛ یعنی حاکمیت فردی فاسد و ظالم همچون یزید که سنت پیامبر اکرم (ص) را نابود کرده و دین را دچار تحریف و تغییر می‌کرد. بنابراین، این معروف و منکر کلان، الگویی ماندگار برای همه اعصار است. امام جمعه نیمروز عنوان کرد: اولین درس از مکتب امام حسین (ع) این است که مسلمانان در برابر مسائل جامعه بی‌تفاوت نباشند. هر آنچه در جامعه و به‌ویژه در زندگی امت اسلامی رخ می‌دهد، مسئولیت همگانی ایجاد می‌کند و همه در برابر جامعه خود تکلیف دارند.امام حسین (ع) به دلیل فراهم شدن دو شرط اساسی در تاریخ اسلام، این قیام را انجام دادند: وجود انحراف بنیادین در سطح کلان جامعه اسلامی و شرط دوم، وجود زمینه مناسب برای اثرگذاری قیام بود. اشرفیان در ادامه گفت: شرایطی فراهم شد که پیام قیام امام به گوش مردم برسد و در تاریخ ماندگار شود. در زمان معاویه اگرچه انحراف وجود داشت، اما شرایط مناسب نبود و امام حسین (ع) حدود ده سال سکوت کردند. امام حسین (ع) می‌دانستند چه پیروز شوند و چه به شهادت برسند، پیام این قیام به نسل‌ها خواهد رسید و اسلام را برای همیشه بیمه خواهد کرد. امام جمعه نیمروز مطرح کرد: انقلاب اسلامی ایران تحقق عینی این فریضه بزرگ در عصر حاضر است. بزرگ‌ترین معروف امروز، حفظ نظام اسلامی است. معروف‌های مهمی مانند: عزت ملت، عدالت‌خواهی، پیشرفت علمی، اقتصاد مقاومتی و وحدت اسلامی، همه در ذیل حفظ نظام اسلامی معنا پیدا می‌کنند. اشرفیان ادامه داد: در مقابل، منکرات بزرگی نیز وجود دارد، از جمله: تضعیف نظام اسلامی، ترویج ابتذال اخلاقی، کمک به دشمن برای سلطه بر جامعه اسلامی، تضعیف فرهنگ اسلامی، آسیب زدن به اقتصاد جامعه از طریق احتکار و گرانی. مبارزه با این منکرات از هر جهادی واجب‌تر است. وظیفه امروز جامعه اسلامی وی در پایان تاکید کرد: امروز در شرایطی که دشمنان برای ضربه زدن به نظام اسلامی متحد شده‌اند، حفظ نظام اسلامی یک واجب شرعی است و این مهم با مواردی همچون اتحاد و همدلی، هوشیاری و بصیرت، دشمن‌شناسی، امیدآفرینی و ولایتمداری عملی محقق می‌شود. بر همین اساس، هفته اول ماه محرم به عنوان هفته امر به معروف و نهی از منکر نام‌گذاری شده است تا هدف اصلی قیام امام حسین (ع) همواره یادآوری شود. واقعه عاشورا صحنه تقابل همیشگی نور و ظلمت، حق و باطل و ایمان و کفر است.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی محمد قاسمی رئیس اداره تبلیغات اسلامی نیمروز در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «خبر نیمروز», بیان کرد: محرم، بهترین ظرفیت برای احیای مفاهیم بلند نهضت حسینی و تدبر در چرایی قیام امام حسین (ع) است؛ قیامی که برای آن هزینه‌ای بس عظیم پرداخت شد. وی افزود: فریضه امر به معروف و نهی از منکر یکی از مهم‌ترین ارکان حیات اجتماعی در اسلام است و اگر به درستی فهم و اجرا شود، می‌تواند سلامت اخلاقی و اجتماعی جامعه را تضمین کند. از نگاه اسلام، هیچ فردی در برابر سرنوشت جامعه خود بی‌مسئولیت نیست و همه افراد باید نسبت به ترویج خوبی‌ها و جلوگیری از گسترش ناهنجاری‌ها احساس تکلیف کنند؛ چرا که اگر این فریضه در جامعه کمرنگ شود، زمینه برای رشد آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی فراهم خواهد شد. محمد قاسمی مطرح کرد:  امر به معروف و نهی از منکر صرفاً به معنای تذکر زبانی نیست، بلکه مجموعه‌ای از رفتارها و مسئولیت‌های اجتماعی را در بر می‌گیرد.   امر به معروف و نهی از منکر باید با حکمت، اخلاق نیکو و رعایت کرامت انسانی همراه باشد تا اثرگذاری لازم را در جامعه داشته باشد.گر این فریضه به درستی در جامعه نهادینه شود، حس مسئولیت‌پذیری در میان مردم افزایش می‌یابد و جامعه در مسیر رشد، عدالت و سلامت اخلاقی حرکت خواهد کرد.

انتهای خبر/