به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «خبر نیمروز»، ۲۷ شهریورماه، روز شعر و ادب فارسی و سالروز بزرگداشت استاد شهریار، فرصتی برای بازخوانی جایگاه شاعری است که شعرش مرز میان زبان، فرهنگ، عاطفه و هویت را درنوردیده است؛ شاعری که از یک سو با غزلهای فارسی، پیوندی عمیق با میراث ادبی ایران برقرار کرد و ازسویدیگر با «حیدربابایه سلام» توانست خاطرات، فرهنگ و زیستبومی آذربایجان را به بخشی ماندگار از حافظه فرهنگی چند نسل تبدیل کند.
شهریار را نمیتوان تنها در قاب یک شاعر عاشقانه سرا دید؛ در شعر او عشق زمینی در کنار عرفان، ارادت به اهلبیت (ع)، ستایش حضرت امیرالمؤمنین (ع)، ارزشهای اخلاقی، انساندوستی و دغدغههای اجتماعی قرار گرفته است. همین گستره موضوعی، شعر او را به پلی میان فرهنگ بومی و هویت ملی ایرانی تبدیل کرده است؛ پلی که نشان میدهد تعلق به زبان و فرهنگ محلی، میتواند در کنار زبان و ادب فارسی، زمینهساز پیوندی عمیقتر باهویت مشترک ایرانی باشد.
امروز، در روزگاری که نسل جدید بخش قابلتوجهی از وقت خود را در فضای مجازی سپری میکند، بازخوانی شهریار تنها یک ادای دین به گذشته نیست؛ بلکه فرصتی برای پیوند دوباره جوانان با شعر و ادبیات فارسی است. از خاطره چند نسل با «حیدربابا» تا خواندن یک تکبیت شهریار توسط مردم، همه میتوانند بهانهای برای تولید محتوای فرهنگی و بازگرداندن شعر به زندگی روزمره باشند؛ شعری که گاه حتی برای لحظاتی، ذهن انسان را از سنگینی دغدغههای روزمره دور میکند.
اکنون این پرسش مطرح است که چگونه شاعری برخاسته از فرهنگ آذربایجان، توانست در قله ادب فارسی جای گیرد و آثارش را به میراثی فراتر از مرزهای جغرافیایی تبدیل کند؟ پاسخ به این پرسش، از بررسی زبان و فرهنگ بومی در آثار شهریار تا واکاوی جایگاه عرفانی، اخلاقی و انسانی شعر او، میتواند دریچهای تازه برای شناخت این شاعر ماندگار و معرفی او به نسلهای جدید بگشاید.
.jpg)
محمد همتکوهسار، عضو هیات علمی دانشگاه پیامنور زهک با اشاره به فرارسیدن ۲۷ شهریورماه، روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد شهریار بیان کرد: این مناسبت فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه شعر و زبان فارسی و یادآوری نقش شاعران بزرگی همچون شهریار در حفظ و انتقال هویت فرهنگی و تاریخی ایران است.وی اظهار کرد: ۲۷ شهریورماه تنها یک تاریخ در تقویم نیست، بلکه فرصتی برای توجه دوباره به زبان و ادبیات فارسی و پاسداشت شاعر بزرگی است که توانست عمیقترین احساسات انسانی را با زبانی ساده، ماندگار و اثرگذار بیان کند.کوهسار با اشاره به جایگاه شعر در زندگی ایرانیان افزود: زندگی بسیاری از انسانها با شعر آغاز میشود؛ کودک از همان دوران نوزادی با لالایی با شعر انس میگیرد و این پیوند تا پایان زندگی ادامه دارد. حتی در آیینهای مربوط به مرگ و یادبود نیز شعر جایگاه ویژهای دارد و همین آمیختگی شعر با زندگی، ضرورت پاسداری از این میراث ارزشمند را نشان میدهد.
عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور زهک با بیان اینکه زبان و ادبیات فارسی بخش مهمی از حافظه تاریخی ملت ایران است، عنوان کرد: زبان فارسی بهعنوان زبان حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی، هزاران اثر گرانسنگ در حوزههای ادبی، عرفانی، فلسفی، تاریخی، هنری و مذهبی در اختیار دارد و با وجود فراز و نشیبهای تاریخی و حملات مختلف به ایران، توانسته است جایگاه خود را حفظ کند.
وی ادامه داد: ماندگاری زبان فارسی در طول قرنها نشاندهنده ریشهدار بودن این زبان و پیوند عمیق آن بافرهنگ مردم ایران است. ادبیات با هنر و آفرینش زیبایی، زبان را زنده نگه داشته و آثاری همچون شاهنامه فردوسی، اشعار رودکی، آثار سعدی، حافظ، مولانا و عطار نمونههایی روشن از این میراث ماندگار هستند.
همت کوهسار با اشاره به نقش شاهنامه در هویت ایرانی تصریح کرد: شاهنامه تنها یک اثر ادبی نیست، بلکه بخش مهمی از هویت ملی ایرانیان به شمار میرود و نسلهای مختلف از طریق این اثر با تاریخ، فرهنگ، ارزشها و ریشههای خود آشنا شدهاند.
شهریار؛ پیونددهنده سنت، فرهنگ و عاطفه
استاد ادبیات فارسی با اشاره به جایگاه استاد شهریار در ادبیاتمعاصر گفت: سید محمدحسین بهجت تبریزی، متخلص به شهریار، از جمله شاعران معاصری است که توانست میان زبان و عاطفه، سنت و نوگرایی، فرهنگ بومی و هویت ملی، عشق انسانی و معنویت پیوندی عمیق برقرار کند.
وی افزود: شهریار تنها نامی در تقویم نیست، بلکه بخشی از حافظه عاطفی و ادبی چند نسل از ایرانیان است. او در غزل فارسی صدای عشق و اندوه شد، در منظومه «حیدربابایه سلام» صدای کودکی و سرزمین مادری خود را به تصویر کشید و در اشعار آیینی نیز ارادت و ایمان خود را بیان کرد.
همت کوهسار بیان کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای شعر شهریار، پیوند آن با زندگی واقعی انسان است؛ عشق، فراق، مادر، پدر، روستا، شهر، دوستی، ایمان، تنهایی، مرگ، امید و خاطره در شعر او مفاهیمی انتزاعی نیستند، بلکه برآمده از تجربههای ملموس و انسانی هستند.
وی خاطرنشان کرد: شهریار شعر را تنها برای سرودن شعر به کار نگرفت، بلکه بخشی از زندگی خود را به شعر سپرد و بخشی از زندگی مخاطبانش را نیز در آثار خود ماندگار کرد. به همین دلیل، خواندن شعر او میتواند انسان را به خاطرات کودکی، جوانی، عشقها و اندوههای شخصی خود بازگرداند.
خانوادهها با ادبیات فارسی آشتی کنند
عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور زهک با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط خانوادهها با ادبیات فارسی گفت: خانوادهها باید همانند گذشته، بخشی از اوقات خود را به خواندن آثار ادبی اختصاص دهند و سنتهایی مانند شاهنامهخوانی، حافظخوانی و مطالعه آثار سعدی، مولانا و عطار را دوباره در میان اعضای خانواده زنده کنند.
وی ادامه داد: توصیه من این است که خانوادهها از دوران کودکی، فرزندان خود را با زبان و ادبیات فارسی آشنا کنند؛ زیرا شناخت ادبیات، در حقیقت شناخت بخشی از هویت و گذشته خودمان است.
همت کوهسار با اشاره به گستردگی مطالعات جهانی درباره ادبیات فارسی اظهار داشت: آثار شاعران بزرگ ایرانی از گذشته تا امروز در نقاط مختلف جهان موردمطالعه و ترجمه قرار گرفتهاند و دانشگاهها و مراکز علمی معتبر نیز به بررسی آثار ادبی و فرهنگی ایران پرداختهاند.
بهجتالملوک گنجعلی، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد زابل، به مناسبت ۲۷ شهریورماه، روز شعر و ادب فارسی و روز بزرگداشت استاد شهریار، با تأکید بر ضرورت توجه نسل جدید به زبان و ادبیات فارسی، شعر را پیوندی میان عاطفه و تخیل دانست و اظهار داشت: شعر در لغت با مفاهیمی همچون دانش، فهم، شعور و احساس ارتباط دارد و در تعریف، سخنی موزون و مقفا است که از سطح سخنان معمولی فراتر رفته و در خواننده و شنونده احساس ایجاد میکند؛ بنابراین میتوان شعر را گرهخوردن عاطفه و تخیل دانست.وی افزود: شعر در جامعه امروز بیش از گذشته مورد نیاز است، چراکه جوانان و نوجوانان در معرض حجم گستردهای از محتواهای رسانهای و فضای مجازی قرار دارند و ارتباط با زبان و ادبیات فارسی میتواند آنان را با فرهنگ، هویت و پیشینه ادبی خود بیشتر آشنا کند.گنجعلی با بیان اینکه آثار شاعران بزرگ فارسی ظرفیت اثرگذاری عمیقی بر مخاطب دارند، ادامه داد: اشعار شاعران سنتی ما چنان سرشار از زیبایی و معناست که میتواند تحول و انقلابی درونی در انسان ایجاد کند. جایگاه جهانی شعر فارسی نیز نشاندهنده عمق این میراثفرهنگی است و نمونه آن را میتوان در شناختهشدن اشعار بزرگان ادب فارسی در عرصه بینالمللی مشاهده کرد.
شهریار؛ شاعر هویت، اخلاق و عاطفه
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد زابل درباره جایگاه استاد شهریار در شعر و ادب فارسی بیان کرد: اشعار شهریار در حافظه تاریخی و فرهنگی ایرانیان جایگاه ویژهای دارد و شعر او سرشار از ارزشهای اخلاقی، عواطف انسانی، وطندوستی و موضوعات دینی است؛ موضوعاتی که طی سالیان متمادی بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان را شکل دادهاند.
وی تصریح کرد: عدالت، آزادگی، کرامت انسانی، محبت، توحید و مضامین مذهبی در آثار شهریار نمود ویژهای دارد و یکی از ویژگیهای مهم شعر او، صداقت عاطفی است؛ بهگونهای که تجربههای شخصی و بومی شاعر در آثارش به تجربهای انسانی و قابلفهم برای مخاطبان مختلف تبدیل شده است.
گنجعلی با اشاره بهضرورت بازخوانی شخصیت شهریار برای نسل جدید گفت: شهریار را نباید تنها بهعنوان شاعری متعلق به یک دوره تاریخی معرفی کرد؛ آثار او همچنان ظرفیت ارتباط با نسل امروز را دارد و میتوان با تولید محتوای فرهنگی، شعرخوانی مردم، بازخوانی تکبیتهای ماندگار و روایت خاطرات نسلهای مختلف، این شاعر را دوباره به نوجوانان و جوانان معرفی کرد.
«حیدربابایه سلام»؛ خاطره چند نسل
وی «حیدربابایه سلام» را یکی از نمونههای برجسته پیوند شعر، فرهنگ بومی و هویت ایرانی دانست و گفت: چه کسی در میان مردم آذربایجان وجود دارد که با «حیدربابا» خاطرهای نداشته باشد؟ خواندن این منظومه توسط چند نسل، خود یک ظرفیت ارزشمند فرهنگی است و میتوان خاطرات مردم از این اثر را به سوژهای برای تولید محتوای فرهنگی و ادبی تبدیل کرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد زابل افزود: «حیدربابایه سلام» با تکیه بر زبان ترکی آذربایجانی، فرهنگ، خاطرات، طبیعت و زندگی مردم منطقه را به تصویر کشیده و همین ویژگی موجب شده است که این اثر فراتر از یک منظومه محلی، جایگاهی ماندگار در ادبیات پیدا کند.
وی ادامه داد: توجه شهریار به زبان و فرهنگ بومی هیچ تعارضی با هویت ملی ایرانی ندارد، بلکه نشان میدهد فرهنگهای بومی میتوانند در کنار زبان فارسی و میراث مشترک ایرانی، به تقویت پیوندهای فرهنگی و هویتی کمک کنند.
شهریار؛ از زبان بومی تا قله ادب فارسی
گنجعلی با تأکید بر جایگاه شهریار در ادبیات فارسی بیان کرد: یکی از موضوعاتی که میتواند دستمایه پژوهش و تولید محتوای کارشناسی قرار گیرد، همین مسئله است که چگونه شاعری از بستر فرهنگی آذربایجان توانست به جایگاهی برجسته در قله ادب فارسی دست پیدا کند.
وی افزود: بررسی این موضوع از زبان استادان ادبیات و زبانشناسان میتواند برای نسل جدید بسیار جذاب باشد و نشان دهد که زبان و فرهنگ بومی در کنار زبان فارسی، بخشی از گستره فرهنگی ایران را تشکیل میدهد و میتواند میان انسان امروز و میراث فرهنگی گذشته پیوند برقرار کند.
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد زابل شهریار را شاعری اجتماعی توصیف کرد و گفت: شهریار از زبان مردم سخن میگفت و احساسات، دغدغهها و باورهای آنان را در قالب شعر بیان میکرد. همین ویژگی سبب شده است که شعر او برای مخاطب عمومی قابل لمس باشد.
جلوه عرفان و ارادت به اهلبیت (ع) در شعر شهریار
وی با اشاره به مضامین دینی آثار شهریار خاطرنشان کرد: ارادت شهریار به اهلبیت (ع)، بهویژه حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)، در بخشهایی از اشعار او بهروشنی دیده میشود و هنگامی که شاعر از امام اول شیعیان سخن میگوید، عاطفه، معنویت و عرفان در شعر او جلوه ویژهای پیدا میکند.
گنجعلی ادامه داد: در کنار عشق و عواطف انسانی که در شعر شهریار حضور پررنگی دارد، مضامین عرفانی و دینی نیز جایگاه مهمی در آثار او دارند و همین تلفیق عاطفه، عشق، معنویت و معرفت، یکی از عواملی است که شعر او را برای مخاطب تأثیرگذار میکند.
وی اظهار کرد: شهریار همچنین در اشعار خود به موضوعاتی همچون وحدت اسلامی، تقریب مذاهب و مشترکات دینی مسلمانان توجه داشته و از زبان عاطفه و احساس به این مفاهیم پرداخته است؛ بنابراین شعر او میتواند زمینهای برای گفتوگو درباره مشترکات فرهنگی و دینی نیز باشد.
شعر شهریار؛ فرصتی برای حال خوب مردم
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد زابل با تأکید بر ظرفیت اجتماعی شعر شهریار گفت: تولید محتوای مردمی یکی از راههای معرفی دوباره این شاعر است؛ اینکه مردم هرکدام یک بیت از شهریار را بخوانند یا خاطرهای از شعرهای او بیان کنند، میتواند ارتباطی صمیمی میان جامعه و ادبیات ایجاد کند.
وی افزود: گاهی یک تکبیت زیبا میتواند برای دقایقی ذهن انسان را از دغدغههای روزمره دور کند و فرصتی برای آرامش و توجه به زیباییهای ادبی فراهم آورد؛ از این رو شعر میتواند همچنان در زندگی اجتماعی امروز نیز کارکرد داشته باشد.
شهریار و پیوند با بزرگان شعر فارسی
گنجعلی در ادامه به جایگاه ادبی شهریار اشاره کرد و گفت: شهریار از شاعران بزرگ زبان فارسی، بهویژه فردوسی، سعدی، مولوی و حافظ، تأثیر پذیرفت و در میان آثارش غزل جایگاه ویژهای دارد. او در عین توجه به میراث کلاسیک، به شعر معاصر نیز توجه داشت و از جریان شعری نیما یوشیج نیز تأثیر پذیرفت.
وی ادامه داد: تنوع قالبهای شعری و گستردگی موضوعات در آثار شهریار، از ویژگیهایی است که شعر او را متمایز کرده است. از یک سو عشق و عواطف انسانی در آثار او دیده میشود و از سوی دیگر، مضامین اخلاقی، اجتماعی، دینی، عرفانی و فرهنگی در شعرش حضور دارد.
زندگی و ماندگاری استاد شهریار
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد زابل درباره زندگی شهریار گفت: سیدمحمدحسین بهجت تبریزی، متخلص به شهریار، در سال ۱۲۸۵ در تبریز متولد شد. پدرش وکیل دادگستری و از افراد سرشناس تبریز بود و دوران کودکی و نوجوانی شهریار با تحولات اجتماعی و سیاسی آن دوره و حوادث مربوط به مشروطه در تبریز همزمان شد.
وی افزود: شهریار برای ادامه تحصیل به تهران رفت و وارد دانشکده پزشکی شد، اما پیش از پایان تحصیلات، مسیر زندگی خود را تغییر داد و به شعر و شاعری روی آورد. پس از تجربه مشاغل مختلف، سرانجام در بانک کشاورزی مشغول به کار شد و تا زمان بازنشستگی در آنجا فعالیت کرد.
گنجعلی در پایان گفت: شهریار در ۲۷ شهریور سال ۱۳۶۷ در تبریز درگذشت و در مقبرهالشعرای سرخاب به خاک سپرده شد؛ اما شعر او همچنان زنده است و میتواند میان نسلهای مختلف، فرهنگ بومی، زبان فارسی، هویت ایرانی، اخلاق، عرفان و عاطفه پیوند ایجاد کند. از همین رو، روز شعر و ادب فارسی فرصتی برای بازخوانی و معرفی دوباره این میراث ادبی به نسل جدید است.
انتهای خبر/
